Strona główna » Artykuły » Z cyklu „Brześć przed II wojną światową” – pomnik, którego już nie ma.

Z cyklu „Brześć przed II wojną światową” – pomnik, którego już nie ma.

Upływ czasu zaciera obrazy, ściera słowa z kartek i pokrywa wszystko kurzem. Dziś chciałbym przybliżyć, szczególnie młodszej generacji brześcian historię miejsca, które nie tylko wyglądało inaczej, ale również nosiło inną nazwę.

Mamy to niebywałe szczęście, że w 1935 roku powstała „Monografia Brześcia Kujawskiego” autorstwa ks. Stefana Kulińskiego, wydana jako pamiątka 700-lecia istnienia Kościoła Parafialnego. Ks. Stefan Kuliński, zasłużony dla Brześcia Kujawskiego, stworzył dzieło, które do dziś pozostaje cennym źródłem wiedzy o historii naszego miasta. Dziś wspomnimy wydarzenia, które nie tylko zostały przez niego opisane, lecz w których sam autor uczestniczył bezpośrednio.

Pomnik ku czci Józefa Piłsudskiego, bo o nim będzie mowa nie był pierwotnie planowanym elementem zagospodarowania centrum Brześcia Kujawskiego. Jego powstanie wiązało się ze sporem ówczesnych radnych miasta, którzy z inicjatywy prałata Kulińskiego debatowali nad formą upamiętnienia 600. rocznicy bitwy pod Płowcami. Spór radnych, który początkowo dotyczył kwestii finansowych, z czasem przerodził się w konflikt polityczny. Padały nawet zarzuty dotyczące próby wskrzeszenia idei monarchistycznych. W trakcie tych rozmów pojawił się pomysł wzniesienia pomnika. Jego inicjatorem był Roman Wiśniewski. Władze miasta przegłosowały projekt i rozpoczęto jego realizację.1

Jak podaje ksiądz prałat, uroczyste odsłonięcie pomnika miało miejsce 19 października 1930 roku, bezpośrednio po nabożeństwie, w którym uczestniczyli zaproszeni goście, z ministrem Aleksandrem Prystorem na czele. Po opadnięciu zasłon mieszkańcom i gościom ukazał się monumentalny pomnik z popiersiem Marszałka oraz napis:

„Gród Łokietka, Wodzowi Narodu, Twórcy Polskiej Mocarstwowości, Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu. Brześć Kujawski, 19-X-1930 r.2

Nieistniejący już pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego w Brześciu Kujawskim. W tle kościół Stanisława Biskupa.3

Pomnik zdobił centrum Brnześcia Kujawskiego jeszcze latem 1939 roku. Wkrótce jednak nadeszła wojna, która przyniosła pożogę i zniszczenie. Pomnik został zniszczony, a po jego istnieniu pozostały jedynie fotografie oraz dokumenty będące dziś cennymi źródłami historycznymi.

Drogi mieszkańcu, idąc ulicami Brześcia rozglądaj się uważnie, bo historia jest tuż obok Ciebie.

  1. Dariusz Karczewski, Sławomir Łaniecki „Dzieje Brześcia Kujawskiego i ziemi brzeskiej” T. II, Brześć Kujawski 2022 r. ↩︎
  2. Ks. Stefan Kuliński, „Monografia Brześcia Kujawskiego”, Włocławek 1935 r. ↩︎
  3. https://polska-org.pl/10201034,foto.html?idEntity=9255935 [dostęp: 17.09.2026] ↩︎

Udostępnij:

Człowiek zza kurtyny
Człowiek zza kurtyny
Artykuły: 32

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *